Czynniki spostrzeganych jako odpowiadających za efekty zachowania

L. J. Severance i L. L. Gasstrom (1978) przyjęli założenie, że przypisanie komuś stigmy „upośledzony umysłowo” jest równoznaczne z tendencją do przypisywania odpowiedzialności za efekty zachowania czynnikowi wewnętrznemu i stabilnemu jednocześnie, tj. zdolnościom. Ponieważ w ramach stigmy osobom upośledzonym przypisana jest właściwość nieposiadania dużych zdolności, dlatego w wypadku obserwowania sukcesu nie można odwołać się do atrybucji tego typu. W tej sytuacji obserwatorzy mają tendencję do odwoływania się do czynników niestabilnych – natężenia motywacji i szczęścia. W wypadku porażki sytuacja jest prosta – odpowiedzialnością obarcza się właśnie zdolności osoby upośledzonej. Z kolei zupełnie inaczej wygląda według L. J. Severance i L. L. Gasstrom atrybucja sukcesów i niepowodzeń dokonywana wobec osób pełnosprawnych. W wypadku niepowodzenia przyczyn takiego wyniku zachowania obserwatorzy dopatrują się w natężeniu motywacji lub w szczęściu. Natomiast przyczyny sukcesu lokalizuje się w zdolnościach osoby obserwowanej. Widać więc, że zgodnie z przywołanymi tu poglądami stigma wpływa na odmienną interpretację przyczyn zachowania kończącego się sukcesem lub niepowodzeniem.

W celu weryfikacji przedstawionych hipotez wyżej wymienieni badacze przeprowadzili eksperyment, w którym uczestniczyły studentki. Podzielono je na dwie grupy. Wszystkie otrzymały kilka opisów zachowań kończących się sukcesem lub niepowodzeniem. Jedna grupa otrzymała przy tym informację, że wykonawcą opisanego zachowania jest osoba upośledzona umysłowo. Zadaniem osób badanych było określenie przyczyn rezultatów działania w każdej z przedstawionych sytuacji. Dodatkowo proszono je o określenie, czy osoby,1 których zachowanie było opisane, będą w przyszłości osiągały sukcesy czy też porażki. Oceny te były dokonywane na 100-stopniowej skali prawdopodobieństwa uzyskania sukcesów czy porażek.

Czynniki spostrzeganych jako odpowiadających za efekty zachowania cz. II

Rezultaty badań w całej rozciągłości potwierdziły oczekiwania L. J. Severance i L. L. Gasstrom. Okazało się, że obecność lub brak stigmy „upośledzony umysłowo” w interakcji z wynikiem zachowania wpływa na częstość odwoływania się do zdolności w wyjaśnianiu tego zachowania (F = 14,18 1 88 p< 0,001). Przy tym zdolności były przywoływane, gdy należało wyjaśnić uzyskanie porażki osób rozpoznawanych jako upośledzone umysłowo. W wypadku atrybucji sukcesów działania nie stwierdzano istotnej statystycznie różnicy w odwoływaniu się do zdolności, gdy oceniano osobę upośledzoną i osobę normalną. Natęże- nie motywacji (wysiłek) było wykorzystane do wyjaśniania zachowania w nieco innych warunkach. Badani spostrzegali szczególną rolę wysiłku w sytuacji uzyskiwania sukcesów (F = 28,80 1 88 p< 0,001). Okazało się jednak, że interakcja „stigma X wynik zachowania” (sukces czy porażka) także wpływa na częstość odwoływania się w wyjaśnianiu do tego czynnika (F = 8,35 1 88 p<0,01). W sytuacji sukcesu wysiłek był częściej przypisywany osobom rozpoznawanym jako upośledzone niż osobom normalnym. W wypadku porażki różnice w tym zakresie były nieistotne statystycznie. Ogólnie można więc powiedzieć, że sukces osób upośledzonych przypisywano wysiłkowi włożonemu w działanie. Odpowiedzialność za porażkę przypisywano małym zdolnościom.

Jeśli chodzi o atrybucję poprzez odwoływanie się do czynników zewnętrznych, wyniki badań także okazały się interesujące. Proces styg- matyzacji w sposób zasadniczy wpływa na spostrzeganie trudności zadania wykonywanego przez osoby rozpoznawane jako upośledzone umysłowo. Trudność zadania była oceniana jako większa, jeśli rozwiązywali je upośledzeni umysłowo i mniejsza, jeśli rozwiązywały je osoby nieetykietowane (F = 9,09 1 88 p<0,01). Jednak twierdzenie to odnosi się tylko do sytuacji niepowodzenia (F = 11,7 1 46 p< 0,002). W wypadku sukcesu atrybucja typu trudność zadania nie różniła się istotnie dla osób etykietowanych i nieetykietowanych. Jeśli chodzi atrybucję typu przypadek (szczęście), to wszelkie eksperymentalne manipuluacje okazały się nieistotne w stosunku do przekształcenia się tej zmiennej.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *